Vijf openingen in Zwolse dijk
De dijk langs het Zwarte Water vormt niet overal een ononderbroken waterkering. Voor het dagelijkse verkeer zijn er vijf openingen in aangebracht. Zulke openingen worden coupures genoemd.
Twee van deze coupures liggen aan de Rieteweg en drie aan de Industrieweg. Onder normale omstandigheden kan het verkeer hier gewoon doorheen.
Bij dreigend hoogwater verandert dat. Wanneer het water in het Zwarte Water voldoende stijgt, moeten de openingen worden afgesloten zodat de waterkering weer één gesloten geheel vormt.
Aluminium balken houden het water tegen
Voor het afsluiten van de vijf coupures gebruikt het waterschap aluminium schotbalken. De vrijwilligers plaatsen deze balken in daarvoor bestemde constructies in de dijk.
Dat klinkt eenvoudig, maar wanneer hoogwater dreigt moet het volgens een vast protocol en binnen de beschikbare tijd gebeuren. De vrijwilligers moeten daarom precies weten welke materialen nodig zijn, waar ze moeten worden geplaatst en hoe de werkzaamheden onderling worden verdeeld.
Dat is de reden dat de sluiting ieder jaar wordt geoefend.
Hoogwaterbrigade kan dag en nacht worden opgeroepen
De vrijwilligers die dit werk uitvoeren vormen samen de Hoogwaterbrigade van WDODelta. Volgens het waterschap bestaat de brigade uit ongeveer 270 vrijwilligers uit de omgeving van Zwolle en Kampen.
Als hoge waterstanden worden verwacht, kunnen hoogwaterbrigadiers volgens een vastgesteld protocol worden opgeroepen. Dat kan overdag zijn, maar ook ’s nachts, in het weekend of tijdens feestdagen.
De jaarlijkse oefening is daarom meer dan alleen het testen van de schotbalken. Ook de organisatie, samenwerking en het draaiboek worden geoefend voor een situatie waarin daadwerkelijk snel moet worden gehandeld.
Ook grote oefening in Kampen
Terwijl in Zwolle de vijf coupures worden gesloten, vindt in Kampen een veel grotere oefensluiting plaats. Daar beschermt de Waterkering Kampen-Midden de historische binnenstad tegen hoogwater vanuit de IJssel.
Die waterkering is bijna twee kilometer lang. Over ruim anderhalve kilometer maakt de oude stadsmuur onderdeel uit van de bescherming tegen het water.
Dat is bijzonder: een historische stadsmuur die ooit voor de verdediging van de stad werd gebruikt, heeft tegenwoordig dus ook een functie in de bescherming tegen overstromingen.
84 beweegbare delen in Kampen
De stadsmuur alleen is niet voldoende. Straten, pleinen en stegen onderbreken de waterkering op verschillende plaatsen. Daar moeten bij hoogwater mobiele onderdelen worden geplaatst of gesloten.
De Waterkering Kampen-Midden telt volgens WDODelta 84 beweegbare delen. Deze worden op 220 locaties opgebouwd en zijn samen goed voor ongeveer 200 meter aan mobiele waterkering.
De vrijwilligers werken daarbij onder meer met aluminium schotbalken, waterkerende deuren en hefschuiven. Ook ventilatieroosters en kelderruimtes kunnen met vloedplanken en afdichtplaten waterdicht worden gemaakt.
Waarom Kampen extra kwetsbaar is voor hoogwater
De ligging van Kampen maakt de waterkering noodzakelijk. De stad ligt aan de benedenloop van de IJssel, dicht bij het IJsselmeer.
Een dreigende situatie kan ontstaan wanneer veel water door de IJssel wordt afgevoerd. Maar ook een noordwesterstorm kan problemen veroorzaken doordat water vanuit het IJsselmeer wordt opgestuwd.
Een combinatie van beide omstandigheden kan de waterstand verder verhogen. Bij een dergelijke verwachting kan het protocol voor het sluiten van Kampen-Midden in werking treden.
Kering wordt sinds 2003 gebruikt
De bijzondere waterkering in Kampen is sinds 2003 in gebruik. In normale omstandigheden zijn de mobiele delen niet zichtbaar als een gesloten waterkering. Pas wanneer hoogwater dreigt, worden de ontbrekende delen opgebouwd.
Dat maakt de jaarlijkse oefening noodzakelijk. Materialen die lange tijd niet worden gebruikt moeten goed functioneren en vrijwilligers moeten ervaring houden met werkzaamheden die hopelijk zo weinig mogelijk in een echte noodsituatie nodig zijn.
Verkeershinder in centrum Kampen
De oefening heeft in Kampen gevolgen voor het verkeer. Tussen 19.00 en 22.30 uur worden de IJsselkade, De la Sablonièrekade en de tussenliggende stegen tijdelijk afgesloten.
Verkeersregelaars zijn aanwezig om het verkeer te begeleiden. Voetgangers en fietsers kunnen de binnenstad vanaf de stadsbrug blijven bereiken. Voor auto’s geldt dat niet. De Graafschap blijft volgens het waterschap in beide richtingen toegankelijk.
Stadsdijken Zwolle worden versterkt
De oefening vindt plaats terwijl er de afgelopen jaren ook grootschalig is gewerkt aan de Stadsdijken Zwolle. Het waterschap versterkt kilometers dijk langs het Zwolle-IJsselkanaal en het Zwarte Water om Zwolle beter te beschermen tegen hoogwater.
Verschillende delen van het project zijn inmiddels afgerond, waaronder trajecten bij de Rieteweg en Industrieweg. Andere delen van de dijkversterking worden in 2026 afgerond.
De vijf coupures blijven ondanks de versterkte dijken noodzakelijk voor het verkeer. Daardoor blijft ook het snel en correct kunnen afsluiten ervan onderdeel van de waterveiligheid van Zwolle.
Oefenen voor het moment dat iedere minuut telt
De jaarlijkse oefening op woensdag 16 september moet ervoor zorgen dat materiaal, vrijwilligers en organisatie klaarstaan wanneer het Zwarte Water of de IJssel daadwerkelijk gevaarlijk hoog komt te staan.
Oefening: Hoogwaterbrigade WDODelta
Datum: woensdag 16 september 2026
Zwolle: vijf coupures langs het Zwarte Water, twee aan de Rieteweg en drie aan de Industrieweg
Kampen: oefensluiting Waterkering Kampen-Midden
Verkeersafsluiting Kampen: 19.00 tot 22.30 uur
Voor de vrijwilligers is het vooral een kwestie van routine opbouwen. Want als het water werkelijk hoog staat, moeten de openingen in de Zwolse dijk niet voor het eerst worden gesloten. Dan moet iedereen al precies weten wat er moet gebeuren.
