Nieuwe plek in Zwolle moet een beladen deel van de stadsgeschiedenis zichtbaar maken
Zwolle krijgt monument voor slavernijverleden: drie kunstenaars maken ontwerp
Niet alleen het trans-Atlantische slavernijverleden
Het toekomstige monument richt zich nadrukkelijk niet uitsluitend op de trans-Atlantische slavernij. Ook het slavernijverleden in de gebieden in en rond het huidige Indonesië krijgt aandacht.
Daarmee wil Zwolle verschillende kanten van de koloniale geschiedenis zichtbaar maken. Het monument moet volgens de gemeente een plek worden voor herdenking, reflectie en ontmoeting, maar ook uitnodigen om na te denken over vrijheid, gelijkwaardigheid en verbondenheid.
Zwolle had zelf banden met slavernij
Dat Zwolle aandacht besteedt aan het onderwerp heeft een duidelijke historische achtergrond. De stad stond niet buiten het Nederlandse koloniale systeem.
Zwollenaren waren betrokken bij de koloniale handel en vervulden bestuursfuncties binnen de VOC en WIC. Daarnaast waren er inwoners die plantages bezaten. Ook op indirecte wijze profiteerde Zwolle van de koloniale economie waarin slavernij een belangrijke rol speelde.
Het monument moet die lokale verbinding zichtbaar maken. Daarmee gaat het niet alleen over een landelijke geschiedenis die zich ver van Zwolle afspeelde, maar ook over de rol die mensen uit de stad daarin hadden.
Gemeenteraad besloot in 2023 tot monument
Het besluit om tot een Zwols monument te komen kent een langere voorgeschiedenis. De gemeenteraad besloot in 2023 dat er een herdenkingsmonument voor het slavernijverleden moest komen.
Voorafgaand aan dat besluit onderzocht de gemeente verschillende mogelijkheden. Daarbij werd destijds rekening gehouden met een bedrag van ongeveer 50.000 tot 100.000 euro voor een Zwols monument, inclusief onder meer de fysieke realisatie, begeleiding van het proces, communicatie, een openingsceremonie en onderhoud.
Het huidige traject is de concrete uitwerking van dat politieke besluit.
Nazaten praten mee over monument
De gemeente werkt bij de ontwikkeling samen met een speciale kunstwerkgroep. Daarin zitten onder anderen nazaten van tot slaaf gemaakte mensen en vertegenwoordigers van gemeenschappen die verbonden zijn met deze geschiedenis.
De werkgroep denkt mee over de betekenis en invulling van het monument, de locatie en de manier waarop het proces wordt georganiseerd. Ook heeft de groep een adviserende rol bij de keuze van kunstenaars.
De bedoeling is dat verschillende verhalen, ervaringen en perspectieven een plek krijgen in het uiteindelijke monument.
Drie kunstenaars maken een ontwerp
Inmiddels zijn drie kunstenaars geselecteerd die ieder een schetsontwerp maken. Zij zijn volgens de gemeente gekozen vanwege hun ervaring met monumentale kunst en maatschappelijke thema’s.
Onder hen bevindt zich Patricia Kaersenhout. Zij maakte eerder het slavernijmonument in Utrecht en realiseerde ook een dekoloniaal monument in Berlijn.
Ook beeldhouwer en schilder Carlos Blaaker is geselecteerd. Hij werd geboren in Suriname en maakt kunst voor de openbare ruimte waarin geschiedenis, identiteit en maatschappelijke onderwerpen regelmatig een rol spelen.
De kunstenaars werken de komende periode afzonderlijk aan hun voorstellen. Daardoor krijgt Zwolle straks meerdere artistieke interpretaties waarover inwoners hun mening kunnen geven.
Zwollenaren kunnen in november reageren
De drie schetsontwerpen worden naar verwachting in november 2026 gepresenteerd. Daarna krijgen inwoners de gelegenheid om hun reactie te geven.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden aangegeven welk ontwerp het meest aanspreekt, waarom dat zo is en welke aandachtspunten, zorgen of ideeën iemand aan de gemeente en kunstwerkgroep wil meegeven.
De gemeente benadrukt dat dit geen verkiezing is. Het ontwerp met simpelweg de meeste voorkeuren wordt dus niet automatisch gekozen.
De reacties worden verzameld en gedeeld met de kunstwerkgroep. Die gebruikt de inbreng uit de stad vervolgens bij het advies over het monument.
College neemt uiteindelijk besluit
De uiteindelijke beslissing ligt bij het college van burgemeester en wethouders. Het college neemt een besluit over het definitieve ontwerp en weegt daarbij het advies van de kunstwerkgroep mee.
De gemeenteraad, die in 2023 besloot dat het monument er moest komen, wordt tijdens het proces geïnformeerd over de voortgang maar beslist niet zelf welk ontwerp wordt uitgevoerd.
Na de keuze wordt het winnende ontwerp verder uitgewerkt.
Herdenken slavernijverleden gebeurt al in Zwolle
Het monument wordt niet het eerste zichtbare moment waarop Zwolle aandacht besteedt aan het slavernijverleden.
Op 30 juni vindt in de stad jaarlijks de herdenking van het slavernijverleden plaats. Een dag later, op 1 juli, wordt de afschaffing van de slavernij en de herwonnen vrijheid gevierd tijdens Keti Koti, wat ‘verbroken ketenen’ betekent.
Zwolle heeft ook zijn vlagprotocol daarop aangepast. Op 30 juni wordt vanaf de Peperbus halfstok gevlagd voor de herdenking van het slavernijverleden. Op 1 juli gaat de vlag juist voluit vanwege de viering van de afschaffing van de slavernij en Keti Koti.
Van jaarlijkse herdenking naar permanente plek
Met het nieuwe monument krijgt deze geschiedenis straks niet alleen tijdens herdenkingen, maar het hele jaar door een zichtbare plek in Zwolle.
Het monument moet inwoners en bezoekers de mogelijkheid bieden stil te staan bij het leed en onrecht uit het verleden en bij de invloed die deze geschiedenis volgens de gemeente nog altijd heeft.
De volgende zichtbare stap volgt in november, wanneer de drie ontwerpen worden gepresenteerd en Zwollenaren hun reactie kunnen geven.
